Το φαινόμενο του Πυγμαλίονα (Pygmalion Effect)

To φαινόμενο του Πυγμαλίονα

Προσδοκίες ∙ υψηλές ή χαμηλές, ρεαλιστικές ή ουτοπικές, πάντα βρίσκουν μία θέση στην αυτό-εικόνα μας. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα δεν είναι άλλο από το σχολείο. Σίγουρα, σας έρχεται στο μυαλό η εικόνα ενός καθηγητή, που χάρη στην ενθάρρυνσή του καταφέρατε να ξεπεράσετε τον εαυτό σας- προς έκπληξή σας. Ή κάποιου που σας έπεισε ότι η βάση στο μάθημά του ήταν άπιαστο όνειρο. Και είχε δίκιο…

Ή μήπως όχι; Διότι, σύμφωνα με το φαινόμενο του Πυγμαλίονα, οι προσδοκίες των άλλων επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας και μάλιστα περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.

Όλα αυτά ξεκίνησαν πριν πολλές χιλιάδες χρόνια στην Αρχαία Κύπρο, όταν ο βασιλιάς Πυγμαλίων ερωτεύθηκε ένα γυναικείο άγαλμα της θεάς Αφροδίτης. Η αγάπη του για εκείνο ήταν τόσο μεγάλη που ζήτησε από τη θεά Αφροδίτη να φέρει στη ζωή του μία όμοια γυναίκα. Τότε, το άγαλμα μετατράπηκε σε πραγματική γυναίκα, τη Γαλάτεια.

Εκεί που η μυθολογία συναντά την ψυχολογία, το 1963, ο ψυχολόγος Ρόμπερτ Ρόσενταλ σε συνεργασία με τον Λενόρ Τζέικομπσον ανακάλυψε το φαινόμενο του Πυγμαλίονα με ένα πείραμά του σχετικά με τις επιδόσεις των μαθητών. Έτσι, λοιπόν, σε ένα δημοτικό σχολείο του Σαν Φρανσίσκο, οι ψυχολόγοι ενημέρωσαν τους δασκάλους μίας τάξης πως οι μαθητές τους ήταν «υψηλού επιπέδου», ενώ τους δασκάλους μίας άλλης τάξης πως έχουν να κάνουν με μαθητές «χαμηλού επιπέδου». 

Στην πραγματικότητα, ο δείκτης ευφυΐας των δύο τάξεων ήταν παραπλήσιος σύμφωνα με το τεστ  IQ που έγραψαν όλοι οι  μαθητές εκ των προτέρων. Οι μαθητές, δηλαδή, οι οποίοι υποτίθεται πως είχαν μεγαλύτερες προοπτικές επιλέχθηκαν εντελώς τυχαία! Παρ’ όλα αυτά, τα παιδιά της πρώτης τάξης είχαν καλύτερες επιδόσεις συγκριτικά με αυτά της δεύτερης έπειτα από το πείραμα. Πως γίνεται αυτό; Απάντηση στην ερώτησή μας δίνει το φαινόμενο του Πυγμαλίονα.

Το συμπέρασμα του πειράματος ήταν το εξής: Οι βλέψεις των εκπαιδευτικών για τις δυνατότητες των μαθητών τους επηρεάζει την απόδοση τους. Σε γενικότερο πλαίσιο, η κριτική που ασκούμε κάθε μέρα στα άτομα με τα οποία αλληλεπιδρούμε μετατρέπεται σε μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Κάπως έτσι, οι υψηλές προσδοκίες οδηγούν στη μέγιστη απόδοση, έναντι των χαμηλών προσδοκιών που φέρουν τα αντίθετα αποτελέσματα.

Φυσικά δε θα μπορούσαμε να αγνοήσουμε και την εξαίρεση στο φαινόμενο του Πυγμαλίονα. Πολλές φορές, το πείσμα και η ακεραιότητα μας ωθούν να διαψεύσουμε αυτό που αναμένουν οι άνθρωποι γύρω μας. Σε αυτή την περίπτωση, η αποθάρρυνση λειτουργεί ως κινητήριος δύναμη, κάτι αξιοθαύμαστο και αναπάντεχο.

‘Ετσι, μετά τις επισημάνσεις των Ρόσενταλ και Τζέικομπσον, οι εκπαιδευτικοί προσάρμοσαν τη στάση τους στα νέα δεδομένα. Οι αναθεωρημένες τους προσδοκίες έγιναν αντιληπτές από τους μαθητές, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν σε αυτές αναλόγως. 

Εκείνες τις μέρες, λοιπόν, που αισθάνεστε ότι το άγχος ενός ανερχόμενου διαγωνίσματος για παράδειγμα σας καταβάλλει, κάντε ένα βήμα πίσω. Αναλογιστείτε ποιους αφήνετε να σας επηρεάσουν και ποιους όχι. Όποια και να είναι η απάντηση, φροντίστε εσείς να είστε πρώτος/πρώτη στη λίστα. Αφοσιωθείτε στις δικές σας προσδοκίες και θα δείτε πως η αυτό-φροντίδα θα λειτουργήσει σαν αγχολυτικό!

Αρθρογράφος: Παπλωματά Βασιλική

Πηγές:

Paul Boyce. (2020). Pygmalion Effect Definition. Behavioral Economics.URL= https://boycewire.com/pygmalion-effect-definition/ (online: 28/02/2021)

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%85%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CF%89%CE%BD_(%CE%9A%CF%8D%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%8

The Pygmalion Effect, 2019

(2019). The Pygmalion Effect/The Rosenthal Experiment. The Top Essentials. URL= https://medium.com/@thetopessentials/the-pygmalion-effect-the-rosenthal-experiment-abc3642de889 (online: 3/03/2021)